De klimaatcrisis zet volgens The Guardian de landbouw in Zuid-Europa steeds verder onder druk. Extreem weer, variërend van verwoestende bosbranden tot droogtes en plotselinge overstromingen, tast niet alleen de opbrengsten van wijn, olijven en citrusvruchten aan, maar drijft ook de kosten voor producenten en consumenten op.
‘We kunnen het niet meer doen zoals onze vaders het deden’, zegt Stellios Boutaris, wijnproducent in Noord-Griekenland en op Santorini. Toch is hij vastberaden om het familiebedrijf voort te zetten. Boutaris investeert miljoenen in irrigatiesystemen, wateropslag en extra begroeiing tussen de wijnranken om de bodem meer water vast te laten houden en de temperatuur te verlagen. Ook zoekt hij naar nieuwe druivenrassen die beter bestand zijn tegen extreme hitte.
Zijn verhaal staat niet op zichzelf. Volgens een analyse van de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank (EIB) zullen de gemiddelde jaarlijkse verliezen in de landbouw tegen 2050 met bijna twee derde toenemen tot €24,8 miljard. Vooral Spanje, Italië en Griekenland worden geraakt, waar het aantal dagen met ernstige droogte tot wel negen keer hoger kan liggen dan in 1990.
Voor de consument betekent dit structureel hogere prijzen. ‘Goedkope wijn wordt moeilijk te vinden’, zegt Boutaris. Regio’s die ooit de bulk van betaalbare wijn leverden – Zuid-Frankrijk, Spanje en Griekenland – kunnen die rol nauwelijks nog vervullen. De gevolgen zijn ook nu al zichtbaar in de supermarktschappen: droogtes in Spanje, Italië en Portugal, belangrijke leveranciers van groenten en fruit aan Noord-Europa, hebben de prijzen deze zomer opgedreven, terwijl ze normaal gesproken juist dalen.
Ook noordelijker in Europa verandert het landschap. Champagnehuizen kopen land in Engeland en Britse boeren experimenteren met kikkererwten, haricots verts en zelfs olijven, gewassen die vroeger niet gedijden in het koelere klimaat. ‘Het is al zichtbaar dat gewassen zich noordwaarts verplaatsen binnen Europa’, zegt Peter Alexander, hoogleraar mondiale voedselsystemen aan de Universiteit van Edinburgh.
Toch biedt die noordwaartse verschuiving geen structurele oplossing. Veel gewassen laten zich simpelweg niet verplaatsen, omdat ze sterk afhankelijk zijn van specifieke klimaatomstandigheden. Hoe verder de klimaatcrisis vordert, hoe moeilijker en kostbaarder het wordt om je aan te passen. Dat is nu al merkbaar bij exotische producten zoals koffie en cacao, die steeds meer onder druk staan. ‘In hoge-inkomenslanden zijn ze nog wel beschikbaar, maar minder betaalbaar,’ zegt Alexander.
Voor familiebedrijven in Zuid-Europa is de situatie nijpend. Grote producenten kunnen investeren in aanpassing, maar veel kleine boeren missen de middelen. Nu al worden boomgaarden verlaten omdat mensen het zich niet meer kunnen veroorloven boer te blijven.
