Volgens Diederik Samsom is de klimaatcrisis niet verloren. Ondanks de alarmerende opwarming en het groeiende pessimisme ziet hij een haalbaar pad naar een volledig klimaatneutrale samenleving in 2050. De obstakels zijn niet technologisch, maar sociaal: de kloof tussen wie perspectief heeft en wie vooral de lasten voelt, belemmert de transitie.
Technisch gezien is verduurzaming goed mogelijk, zegt Samson. De wereld kan in 2050 twee keer zo rijk zijn als nu, terwijl ze minder energie verbruikt. Elektrische auto’s zijn efficiënter, grondstoffen als koper en kobalt zijn in principe voldoende beschikbaar en volledig recyclebaar. Daar valt natuurlijk van alles te verbeteren aan de winning en productie.
De echte uitdaging ligt in de samenleving. Veel mensen zijn vooral bezig met werk, gezin en rekeningen; zij ervaren verduurzaming als complex en kostbaar. Dat voedt weerstand en wantrouwen. De energietransitie raakt daardoor niet uitgeput door geldgebrek, maar door gebrek aan vertrouwen en gedeeld perspectief.
De huidige technologische revolutie, aangedreven door duurzame energie, digitalisering en kunstmatige intelligentie, is sneller en ingrijpender dan eerdere industriële revoluties. En terwijl een kleine, wendbare elite profiteert, groeit bij anderen de onzekerheid. Ongelijkheid in kansen, optimisme en hoop vervangt de klassieke tegenstelling tussen arm en rijk. En zorgt voor weerstand tegen verandering.
Herstel van vertrouwen vraagt volgens Samsom een radicale, sociale aanpak:
Investeer in publieke zekerheid: sterke zorg, onderwijs en leefomgeving zijn fundamenten van draagvlak.
Voer grootschalige, rechtvaardige verduurzamingsprogramma’s uit: zoals in de Leeuwardense wijk Wielenpôlle, waar sociale huurwoningen nul-op-de-meter werden zonder huurverhoging. De winst was niet alleen financieel, maar ook sociaal: bewoners voelden zich erkend en trots.
Durf radicale keuzes te maken: Kopenhagen en Parijs bewijzen dat fors investeren in fietsinfrastructuur en gratis deelfietsen gedrag écht verandert. De Italiaanse Superbonus en de Nederlandse salderingsregeling lieten zien hoe krachtige prikkels de transitie versnellen.
De verduurzaming kan alleen slagen als Europa niet alleen technisch maar ook sociaal versnelt. Dat vraagt om leiders die verder kijken dan koopkrachtplaatjes en verkiezingscycli, en durven investeren in de lange termijn: in onderwijs, preventieve zorg en de kwaliteit van leven in wijken en dorpen.
‘Als één continent dit kan,’ besluit Samsom, ‘dan is het Europa: het meest succesvolle vredes- en vooruitgangsproject uit de menselijke geschiedenis.’
Of iedereen het met dat laatste eens is, is de vraag. We hebben in ieder geval wel de middelen. Het is vooral een kwestie van willen.
Bron: NRC
Binnnenkort verschijnt zijn boek: Groene Supermacht. Hoe Europa de wereld kan verduurzamen (Uitgeverij De Correspondent).
