Vleesvervangers zijn de afgelopen jaren flink verbeterd. Waar de Consumentenbond in 2023 nog concludeerde dat twee derde van de vegaburgers te zout was, oldoet nu meer dan de helft (56 procent) aan het zoutcriterium van het Voedingscentrum, blijkt uit onderzoek van stichting ProVeg. Dit neemt niet weg dat er ruimte voor verbetering blijft.
Ook op andere fronten scoren vleesvervangers beter. Zo past inmiddels 26 procent van de onderzochte producten – van plantaardige burgers tot shoarma – binnen de Schijf van Vijf, tegenover slechts 9 procent een jaar eerder. Dat betekent dat ze niet te veel verzadigd vet of suiker bevatten en een gezond eiwitgehalte hebben. ‘Veel fabrikanten hebben de laatste jaren geroepen dat ze hun vleesvervangers gezonder willen maken. Nu blijkt dat dat in veel gevallen ook is gelukt’, zegt Martine van Haperen, expert voeding en gezondheid bij ProVeg Nederland. Volgens haar kan ‘een halve gram zout vaak al een groot verschil’ maken.
Steeds vaker zijn vleesvervangers een gezondere keuze dan het vlees dat zij vervangen. Vooral ten opzichte van rood en bewerkt vlees: zoals burgers, gehaktballetjes, nuggets, worst, shoarma en spek , scoren de plantaardige varianten beter op voedingswaarde. Alleen bij producten als kipfilet, kipstukjes, schnitzel en vers gehakt behouden de dierlijke varianten gemiddeld een lichte voorsprong. Dat verschil zit vooral in het ontbreken van verrijkingen met ijzer en vitamine B12 bij sommige merken, en in iets hogere hoeveelheden zout en suiker in plantaardige varianten.
Opvallend is verder dat vooral huismerken gezondheidswinst laten zien. Zij passen hun recepten vaker aan de Nederlandse richtlijnen aan en verrijken hun producten met vitamines en mineralen. A-merken blijven daarbij achter. Producten van bijvoorbeeld Beyond Meat en Garden Gourmet zijn niet altijd verrijkt, mede omdat landen als Duitsland toevoegingen juist onwenselijk vinden.
Ondanks deze verbeteringen stokt de populariteit. ABN Amro constateerde al in 2022 dat de verkoop van vleesvervangers stagneerde na jaren van snelle groei. Een recent Europees onderzoek bevestigt dit beeld. De verbeterde voedingswaarden hebben de markt nog niet uit het slop getrokken.
Van Haperen ziet een belangrijk obstakel in de beeldvorming. Het hardnekkige idee dat vleesvervangers ongezond zijn, blijft consumenten afschrikken. We hopen dat dit onderzoek kan helpen om ‘de acceptatie’ van vleesvervangers te bevorderen, zegt ze.
De gezondheidswinst gaat bovendien hand in hand met de klimaatwinst: de productie van vleesvervangers veroorzaakt aanzienlijk minder uitstoot en vergt minder grondstoffen dan die van dierlijk vlees. De uitdaging voor fabrikanten is dus niet alleen om hun producten verder te verbeteren, maar ook om consumenten te overtuigen dat een gezondere en klimaatvriendelijkere keuze allang binnen handbereik ligt.
