Het nieuwe rapport Superlijst Groen 2025 van Questionmark laat zien dat Nederlandse supermarkten hun duurzaamheidsplannen beter op papier hebben, maar dat de resultaten voor klimaat en natuur achterblijven. Hoewel vrijwel alle ketens doelen hebben voor minder uitstoot, meer plantaardige eiwitten, biologisch aanbod en duurzamere verpakkingen, blijkt uit de feitelijke cijfers dat de meeste supermarkten nog niet richting de Parijsdoelen bewegen. Bij Aldi en Lidl stijgt de uitstoot zelfs. Geen van de ketens voorkomt effectief dat natuur verdwijnt door sojateelt: de sector maakt nog vooral gebruik van boek-en-claimcertificaten, die ontbossing niet uitsluiten.
Op het gebied van de eiwittransitie erkennen supermarkten dat vlees- en zuivelverkoop een klimaatprobleem vormt, maar komt de omslag nauwelijks van de grond. Vier op de vijf eiwitrijke aanbiedingen bestaat nog steeds uit vlees of zuivel. Kant-en-klare maaltijden blijven voor ruim 90 procent dierlijk, en hoewel vleesporties licht krimpen, groeit het aandeel plantaardige eiwitten in de verkoop nauwelijks. Individuele acties – zoals vleesvrije folders, hybride producten of gelijke prijzen voor plantaardige varianten – leiden nog niet tot systemische verandering.
In de landbouwketen is biologisch nadrukkelijker aanwezig in het beleid van de supermarkten: bijna alle ketens hebben nu een groeidoel. Toch blijft de ambitie beperkt vergeleken met de nationale doelstelling van 15 procent biologische landbouwgrond. Bij ontbossingsvrije soja en palmolie lopen supermarkten ernstig achter: slechts een beperkt deel is fysiek ontbossingsvrij, terwijl de deadline van de Europese Ontbossingswet eind 2025 nadert.
Ook bij verpakkingen blijkt vooruitgang beperkt. De 20 procent reductiedoelen uit het Brancheplan en Plastic Pact lijken door de meeste supermarkten niet te worden gehaald. Alleen Albert Heijn behaalde het algemene reductiedoel, en Lidl het subdoel voor plasticreductie bij huismerkproducten. Tegelijkertijd blijven supermarkten veel niet-duurzame vis verkopen, ondanks beloften sinds 2011. Albert Heijn en Lidl zijn de enige ketens die volledig transparant zijn over welke vissoorten nog risico’s kennen; meerdere ketens beloven inmiddels te stoppen met Atlantische makreel.
Het rapport concludeert dat de kloof tussen plannen en daadwerkelijke impact groot blijft. Supermarkten beschikken over data en bewezen maatregelen, maar moeten volgens Questionmark en haar wetenschappelijke raad veel steviger ingrijpen, vooral samen, om de voedselketen werkelijk te verduurzamen. Concrete stappen liggen voor de hand: stevige afspraken over de eiwittransitie, verplicht fysiek ontbossingsvrije ketens, meer biologische standaarden en nieuwe ambitieuze verpakkingsdoelen. Dus voorbij het concurrentie denken en onze gemeenschappelijke toekomst voorop stellen. Doen ze dat niet, dan is ingrijpen vanuit de overheid nodig. Het is tijd voor duidelijke normen, gezamenlijke regels en scherpe handhaving om woorden om te zetten in daadwerkelijke emissiereductie en natuurherstel.
Het onderzoek Superlijst Groen 2025 is uitgevoerd door Questionmark, in samenwerking met Natuur & Milieu, Moral Markets, Code for NL, de Food Transition Coalition en Climate Focus. Deze organisaties leverden gezamenlijk de data-analyse, methodologie en thematische expertise voor het rapport.
