Onder het bladerdek van een bos speelt zich een dynamisch en grotendeels onzichtbaar proces af. Staatsbosbeheer beschrijft hoe schimmels, paddenstoelen en bomen samen een ondergronds netwerk vormen dat essentieel is voor biodiversiteit en bosgezondheid. Dit zogeheten wood-wide-web bestaat uit honderden soorten schimmels die in symbiose leven met bomen en planten en een cruciale rol spelen in voeding, bescherming en herstel.
In de bosbodem komen uiteenlopende schimmelsoorten voor. Sommige breken bladeren en dood hout af en recyclen zo voedingsstoffen. Andere leven in nauwe samenwerking met boomwortels. Ze kunnen zelf geen suikers produceren en ontvangen die van de boom, terwijl ze op hun beurt water en mineralen uit de bodem beschikbaar maken. Deze samenwerking – mycorrhiza – is een belangrijk fundament van gezonde bossen. In één kubieke centimeter aarde kan tot wel een kilometer aan schimmeldraden aanwezig zijn.
Onderzoek laat zien dat deze schimmels helpen bij het afweren van ziekten, gifstoffen en stress. Ze kunnen stoffen produceren die de wortels van bomen beschermen en vormen soms verbindingen tussen meerdere bomen tegelijk. Daardoor kunnen voedingsstoffen worden verplaatst van volwassen naar jonge bomen. Of dit duidt op samenwerking tussen bomen of vooral op strategieën van de schimmel zelf, is nog onderwerp van wetenschappelijke discussie. De gedachte dat bomen via het schimmelnetwerk communiceren over plagen of stressfactoren is interessant, maar nog niet overtuigend bewezen.
Wel staat vast dat bomen en schimmels elkaar wederzijds nodig hebben. Als door kap of schade grote delen van een bos verdwijnen, verliezen schimmels hun gastheren en nemen ze snel in aantal af. Daardoor hebben nieuwe aanplant en jonge bomen het moeilijker, omdat het netwerk dat hen normaal ondersteunt ontbreekt. Andersom geldt: sterven schimmels af, bijvoorbeeld doordat de bodem verzuurt door te hoge stikstofdepositie, dan volgt uiteindelijk ook achteruitgang van bomen en planten. In delen van Nederlandse bossen ligt de pH inmiddels onder de grens waar veel schimmelsoorten kunnen overleven.
Staatsbosbeheer probeert deze ondergrondse ecosystemen te beschermen door kapvlaktes te vermijden, vaste rijpaden te gebruiken om bodemverdichting tegen te gaan en te sturen op diverse bossen met verschillende leeftijden en soorten. Dat vergroot de veerkracht van de bodem en daarmee van het bos als geheel.
Je kan het natuurnieuws volgen en je aanmelden voor Bericht van de Boswachter, dan ben je altijd op de hoogte over actuele thema's, achtergrondverhalen over de Nederlandse natuur én de resultaten van ons natuurbeheer.
Bron: Staatsbosbeheer
