Binnen delen van de Belgische klimaatbeweging is sprake van ‘zorgwekkende radicalisering’. Dat concludeert het OCAD, de federale overheidsdienst die dreigingen rond terrorisme en extremisme analyseert, in een vertrouwelijk rapport dat werd ingezien door de VRT. Volgens het rapport zijn de actiemethodes van bepaalde groepen ‘harder geworden’. Sommige acties kunnen nog moeilijk onder het label 'activistisch' worden geplaatst, maar verdienen het etiket 'extremistisch', aldus het OCAD.
Centraal in het rapport staat een analyse van de actie van Code Rood, een coalitie van verschillende klimaatgroepen. Die voerde eerder dit jaar actie tegen de Amerikaanse agro-industriële gigant Cargill. Volgens het OCAD was er ‘zo goed als zeker’ geen intentie om mensen in gevaar te brengen, maar hadden aangebrachte vernielingen, zoals het doorknippen van datakabels, wel grote gevolgen kunnen hebben.
Het rapport schetst een zorgwekkende evolutie binnen Code Rood: van bewustmakingsacties naar meer radicale en zelfs gewelddadige acties. Burgerlijke ongehoorzaamheid heeft plaats gemaakt voor sabotage van infrastructuur en de daarmee gepaard gaande risico’s worden voor lief genomen. Deze verschuiving leidt tot zorg, ook binnen de bredere klimaatbeweging.
Organisaties als Grootouders voor het Klimaat nemen expliciet afstand van geweld. Ambassadeur Mieke Vogels stelt dat het belangrijk is om te blijven onderscheiden: de hele beweging stigmatiseren op basis van een geweldadige minderheid is onterecht. Geweld kan nooit een oplossing zijn. Tegelijkertijd toont zij begrip voor de frustratie onder met name jongeren. Klimaatbeleid wordt wereldwijd afgezwakt. Jongeren voelen zich niet gehoord, terwijl zij straks de gevolgen van de klimaatopwarming moeten dragen.
De kwestie raakt aan een dieperliggend dilemma: hoe moet een democratische rechtsstaat omgaan met radicaliserende activisten die vanuit morele verontwaardiging handelen, maar bestaande wet- en regelgeving rondom protest overtreden? Het mag niet zo zijn dat uitwassen aanleiding worden om de hele klimaatbeweging te delegitimeren. Juist nu moeten we luisteren naar de vele gematigde stemmen die blijven pleiten voor verandering binnen de rechtsstaat.
De radicalisering van een minderheid binnen de klimaatbeweging dwingt tot reflectie. Niet alleen bij activisten zelf, maar ook bij beleidsmakers. Het risico is niet alleen dat protest omslaat in gevaarlijk extremisme, maar ook dat de maatschappelijke steun voor klimaatbeleid afbrokkelt.
Wat resteert is een ongemakkelijke waarheid: zolang politici aarzelen en structurele klimaatactie uitblijft, groeit het risico dat sommige activisten zich genoodzaakt voelen de grenzen van de wet te overschrijden. Om dat te voorkomen is het essentieel om te investeren in toekomstgericht klimaatbeleid én een open maatschappelijk gesprek.
