Deze week verspreidde een beeld uit Biscarrosse zich razendsnel online: een kudde paarden, losgelaten uit een manege, galopperend voor een bosbrand die het Franse dorp binnendrong. Niemand weet wie de foto maakte. Geen naam, geen bron. Het beeld reisde sneller dan wie dan ook het kon claimen, alsof de rook zelf de vleugels leverde.
Waarom kunnen we onze ogen niet afwenden van zo’n ramp? Filosoof Edmund Burke noemde dat gevoel al in de achttiende eeuw ‘het sublieme’. Schoonheid is klein en aangenaam, schreef hij, maar het sublieme ontstaat uit gevaar, op veilige afstand bekeken. Zoals hij het verwoordde: ‘terreur is een emotie die altijd behagen oplevert, zolang ze niet te dichtbij komt’. Jij zit op de bank. Het vuur bereikt jou niet. Die afstand is wat het kijken draaglijk maakt, en tegelijk verdacht: dichtbij is het angst, van veraf wordt het een schouwspel.
Kijk daarom een tweede keer, niet naar de rook, maar naar de paarden. Ze rennen nergens naartoe, alleen ergens vandaan, hun manen als vlaggen in een storm die ze niet kozen. Geen enkel dier droeg bij aan deze ramp. Onschuldig slachtoffer, makkelijk lief te hebben, arme dieren in nood.
En een derde keer, naar de straat eronder. De nette wijk, de lantaarnpalen, de asfaltweg, stil aanwezig als decor van een ramp die niet uit de lucht kwam vallen. Dit dorp brandt niet omdat de natuur wraak neemt. Het brandt in een wereld die wij bouwden, verhit door de verbranding van kolen, olie en gas, jaar na jaar, gram na gram. De paarden zijn slachtoffer.
Onderzoekers wijzen al jaren op het verband tussen klimaatverandering en de toename van bosbranden in Zuid-Europa. Hogere temperaturen en langere droogtes maken de vegetatie brandbaarder, ieder jaar opnieuw. Frankrijk ziet deze zomer meerdere grote branden langs de Atlantische kust.
Wij, die naar de foto kijken, zijn geen vluchtende slachtoffers, eerder dader en slachtoffer tegelijk want onze aarde brandt. Geen paradox om rustig over te mijmeren, maar een plek om lang en diep bij stil te staan. Delen van een indrukwekkende foto blust geen vuur. Ze haalt ons niet uit onze benarde positie.
Misschien is dat de echte vraag achter dit beeld. Niet: wat een overweldigend schouwspel. Maar: wat zie ik hier eigenlijk, en wat is mijn plaats erin? De paarden konden niet kiezen waarvoor ze vluchtten. Wij, kijkend vanaf onze bank, wel. Elke dag weer.
