Opinieonderzoek wekt de indruk dat het draagvlak voor klimaatbeleid afbrokkelt. Maar wie naar gedrag kijkt, ziet iets heel anders. Dat betoogt Daan Remarque in het Financieele Dagblad.
Koppen als ‘Steun voor klimaatbeleid kalft af’ verschijnen met regelmaat. Ze verwijzen naar rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau, dat burgers bevraagt over hun mening. Die meningen zijn vertrouwd: de kosten moeten eerlijker worden verdeeld, bedrijven moeten meer betalen. Remarque stelt dat zulke antwoorden weinig zeggen. Ze meten een grondhouding, niet een keuze. ‘Ik wil niet betalen’ is geen klimaatopinie maar een menselijke reflex.
Ondertussen vertelt het gedrag een ander verhaal. Zonnepanelen werden massaal aangeschaft. Thuisbatterijen zijn nauwelijks te verkrijgen. De vraag naar warmtepompen groeit. Elektrische auto’s verkopen als nooit tevoren en mensen melden zich aan voor een zwaardere elektra-aansluiting. Burgers vullen, zonder het zo te benoemen, precies de agenda van het klimaatbeleid in.
Dat lijkt tegenstrijdig, maar het is het niet. Mensen stellen zichzelf niet de vraag of ze klimaatbeleid steunen. Ze stellen zichzelf de vraag of iets aantrekkelijk is, of het normaal is wat anderen ook doen. Die vragen sturen gedrag. En gedrag, zo leert onderzoek naar diffusie en sociale normen, trekt de meerderheid mee, ook zonder overtuiging.
Elektrisch rijden maakt die beweging zichtbaar. Taxi- en Uberrijders stapten over omdat het goedkoper is. Stadsbussen zijn elektrisch. Albert Heijn, PostNL en Amazon rijden elektrisch. Auto’s van de zaak zijn het ook steeds vaker. En nu gebruikte elektrische auto’s beschikbaar zijn rond dertigduizend euro, het segment van de Polo en de Renault 5, is de drempel voor particulieren geslecht. Wie een tweedehands e-Skoda koopt, koopt geen klimaatbeleid maar een stille, vlotte, goedkope auto met weinig onderhoud.
Remarque verwijst naar het diffusieonderzoek van Rogers, de adoptiecurve van early adopters naar de vroege meerderheid, en naar recenter onderzoek naar dynamische normen. De kern: zodra gedrag breed zichtbaar en haalbaar wordt, volgt de meerderheid. Overtuiging is niet nodig. Mensen hoeven de onderliggende argumentatie niet te omarmen om mee te doen.
Zo verandert een samenleving niet via een groeiend draagvlak maar via een verschuivende norm. Nieuwe woningen worden al jaren niet meer op aardgas aangesloten. Overal verschijnen zonnepanelen. Restwarmte van industrie en datacenters verwarmt huizen. Wat eerst de keuze was van een voorhoede, wordt stilaan gewoon. De transitie gaat niet gepaard met tromgeroffel. Ze gaat gewoon door.
‘Nederland gaat lekker met de transitie’, schrijft Remarque. Niet luid en niet snel, maar gestaag en breed zichtbaar. Heeft hij gelijk?
Bron: https://fd.nl/tech-en-innovatie/1600089/kijk-niet-naar-klimaatopinies-maar-naar-gedrag
