Kritieke grondstoffen zoals lithium en magnesium zijn essentieel voor defensie en de energietransitie, maar Europa blijft ervoor afhankelijk van een klein groepje landen. Dat is gezien de geopolitieke context een risico, waarschuwt de Europese Rekenkamer.
‘Zonder kritieke grondstoffen is er geen energietransitie, geen concurrentievermogen en geen strategische autonomie mogelijk. Helaas zijn we momenteel voor levering te sterk afhankelijk van een handvol niet-EU-landen’, zegt onderzoeker Keit Pentus-Rosimannus van de Rekenkamer. ‘Het is daarom van cruciaal belang dat de EU haar inspanningen opvoert en haar kwetsbaarheid op dit gebied vermindert.’
Bijna 80 procent van het lithium komt uit Chili, bijna een derde van alle nikkel uit Rusland. Europa heeft te lang zitten slapen, vindt Arnold Tukker, hoogleraar Industriële Ecologie aan de Universiteit Leiden. ‘Nu zitten we met de gebakken peren.’ Twee jaar geleden kwam Brussel wel met Europese wetgeving met doelstellingen, nadat er in 2020 al een ‘actieplan’ was gelanceerd. Dat heeft nog bijna niets opgeleverd, stelt de Rekenkamer.
Om meer onafhankelijk te worden heeft de EU allereerst ingezet op nieuwe samenwerkingen met andere landen. Tot nu heeft dat echter weinig opgeleverd mede door geopolitieke ontwikkelingen. Er is geen extra gram kritieke grondstof Europa door binnengekomen.
Een andere voor de hand liggende oplossing is zélf meer produceren. Minstens 10 procent van het Europese verbruik moet over een paar jaar uit eigen grond komen, hoopt Brussel. Ook dat lukt niet. Als reden laten lidstaten weten dat hun inwoners geen mijn in de achtertuin willen. Ook zijn er zorgen om het milieu en weigeren banken financiering aan grote mijnprojecten omdat het verdienmodel te riskant is.
Tenslotte zou er meer werk moeten worden gemaakt van recycling. Doordat Nederland een relatief rijk land is, hebben we wel smartphones, computers, zonnepanelen en batterijen. Deze zitten vol kritieke grondstoffen. Daar zitten kansen, volgens de Rekenkamer. Echter recycling is duur en veel materiaal wordt nu nog naar buiten Europa getransporteerd.
De urgentie is inmiddels hoog en we zullen juist met alle geopolitieke ontwikkelingen ervoor moeten zorgen dat we minder afhankelijk worden van enkele landen. Dus meer spreiden, meer zelf delven en meer recyclen. Niet of-of-of maar en-en-en. Het is tijd dat we alle zeilen bijzetten.
