Opnieuw trekt er komende week een hittegolf over Europa, hitte die de wereld goeddeels over zichzelf heeft afgeroepen. Toch is dat geen reden om de moed te laten zakken. De opwarming van de aarde is door mensen veroorzaakt, en dus kunnen mensen haar ook afremmen. Dat is de kern van de boodschap van klimaatwetenschapper Ed Hawkins van de Universiteit van Reading, bekend van de klimaatstrepen die de temperatuurstijging per land in beeld brengen. ‘Het is nooit te laat’, zegt Hawkins. Wereldwijd naar netto nul uitstoot, door te stoppen met fossiele brandstoffen, stabiliseert het klimaat in plaats van het verder te laten ontsporen. Die keuze staat nog altijd open, als een deur die nog niet in het slot is gevallen.
Toch overheerst bij veel mensen het gevoel dat ingrijpen toch geen zin meer heeft. Dat is volgens Hawkins de hardnekkigste misvatting van allemaal. Mensen zijn nietig vergeleken met de natuur, wordt dan gedacht, dus waarom nog moeite doen. Maar juist omdat mensen de oorzaak zijn, ligt de oplossing ook in hun handen.
Hardnekkige mythes
Rond die kernmisvatting cirkelen kleinere misverstanden. Sommigen wijten hittegolven aan natuurlijke cycli zoals El Niño. Dat fenomeen speelt weliswaar mee, maar de basis is een wereld die door mensenhanden warmer is gemaakt. Al sinds de negentiende eeuw is bekend dat meer broeikasgassen de aarde opwarmen. In 1938 toonde de Engelse ingenieur Guy Callendar al aan dat de temperatuur met 0,3 graden Celsius was gestegen door verbrande steenkool.
Ook de vergelijking met de hittegolf van 1976 in het Verenigd Koninkrijk gaat mank. Destijds was Noord-Europa een geïsoleerde hittehaard. De zomer van 2026 kende in juni al een piektemperatuur die twee graden hoger lag dan in juni 1976, met gebroken records over een groot deel van Europa. Het wereldgemiddelde steeg met ongeveer een graad, maar hittegolven in Zuid-Engeland werden liefst drie graden heter: uitschieters trekken sneller aan dan het gemiddelde.
Een andere mythe stelt dat meer kooldioxide gewoon meer plantenvoedsel betekent, en dus hogere oogsten. In het lab groeien sommige planten inderdaad beter bij hoge CO2-waarden. In de praktijk verwoesten droogte en hitte juist de oogsten. De aarde is geen laboratorium.
De wetenschap zelf laat weinig ruimte voor twijfel. IJskernen tonen aan dat de huidige CO2-concentratie hoger is dan ooit in vergelijking tot honderdduizenden jaren geleden. Het tempo van de opwarming is door mensen aangejaagd. Dat is precies waarom het geen vaststaand lot is, maar een keuze.
