Europa’s bossen, lang gezien als een stille kracht in de strijd tegen klimaatverandering, verliezen in snel tempo hun vermogen om koolstofdioxide (CO₂) uit de atmosfeer te halen. Volgens een artikel in Nature, geleid door het Joint Research Centre van de Europese Commissie, is het natuurlijke koolstofreservoir van bossen de afgelopen tien jaar met bijna een derde afgenomen. Deze achteruitgang brengt de Europese klimaatwet – waarin klimaatneutraliteit in 2050 is vastgelegd – serieus in gevaar.
Bossen bedekken ongeveer 40% van het EU-grondgebied en absorbeerden tussen 1990 en 2022 jaarlijks gemiddeld 436 megaton CO₂-equivalent op — ongeveer 10% van de door mensen veroorzaakte broeikasgasuitstoot in de EU. Dit aandeel lijkt structureel te slinken. Volgens het Europees Milieuagentschap (EEA) is de gemiddelde CO₂-verwijdering door bossen tussen 2020 en 2022 met 27% gedaald ten opzichte van 2010–2014. De oorzaken zijn divers: intensievere houtkap, veroudering van bomen, en een toename van extreme weersomstandigheden zoals droogtes, hittegolven, insectenplagen en bosbranden.
Tegelijkertijd ontbreekt het aan duidelijkheid over hoe snel en hoe permanent deze veranderingen zijn, mede door gebrekkige en versnipperde data over koolstofstromen in Europese bossen. Dat is problematisch. Want ‘een goed begrip van de capaciteit van bossen om CO₂ op te nemen is cruciaal voor het plannen van klimaatstrategieën’, waarschuwen de auteurs.
De onderzoekers doen concrete aanbevelingen om het tij te keren. Ze roepen op tot betere monitoring en modellering van bosgroei en koolstofstromen, zodat beleidsmakers en boseigenaren hun beslissingen beter kunnen onderbouwen. Het benutten van satellietdata gelden daarbij als een belangrijke troef. Dankzij satellietdata uit ESA-onderzoeksprojecten zoals RECCAP-2 (dat de koolstofstromen op land beter in kaart brengt) en DeepFeatures krijgen wetenschappers steeds beter zicht op hoe koolstof zich verplaatst tussen bodem, bomen en lucht. Uit een van de studies bleek bijvoorbeeld dat bossen op het noordelijk halfrond sinds 2016 meer CO₂ uitstoten dan ze opnemen.
Ook het belang van bodemkoolstof en dood hout krijgt nieuwe aandacht. Slechts 6% van de 35 gigaton koolstof die tussen 1992 en 2019 door land werd opgenomen, is opgeslagen in levende bomen. De rest bevindt zich in de bodem, in dood hout en in sedimenten.‘Verbeteren van ons inzicht in waar koolstof werkelijk ligt opgeslagen, verandert fundamenteel hoe we koolstofdynamiek beoordelen’, aldus ESA-onderzoeker Clément Albergel.
De onderzoekers pleiten voor snelle actie: betere monitoring, meer transparantie en gestandaardiseerde data zijn essentieel om het bosbeheer en beleid te verbeteren. Alleen met een scherp beeld van de koolstofbalans van bossen kunnen beleidsstrategieën effectief bijdragen aan het halen van de Europese klimaatdoelen.
