Ondanks jarenlange kritiek op emissiearme staltechnieken, blijft de overheid de Lely Sphere, een ‘stikstofreducerend’ stalsysteem, zwaar subsidiëren. Deze innovatie wordt door het kabinet gepresenteerd als dé oplossing voor de stikstofcrisis, al zijn er grote twijfels over de effectiviteit, en profiteert vooral een klein groepje bedrijven, zoals FrieslandCampina en Rabobank, schijft De Volkskrant dit weekend.
De Lely Sphere, ontwikkeld door Lely in Maassluis, moet mest en urine van koeien scheiden, ammoniakdampen afzuigen en verwerken tot kunstmestvervangers. Volgens Lely kan de machine de ammoniakuitstoot tot 77% verminderen. Boeren ontvangen 80% subsidie op de aanschafkosten, wat voor grote bedrijven neerkomt op tonnen publieke middelen. Minister Femke Wiersma benadrukte in december: ‘Innovatie is essentieel om onze doelen te halen.’ En uiteraard is Caroline van der Plas van de BBB fan van deze technische 'oplossing'.
Toch is de effectiviteit twijfelachtig. Nico Ogink, Wageningen-expert op dit gebied, waarschuwt: ‘Een gemiddelde emissiewaarde gebaseerd op slechts vier proefstallen is onvoldoende representatief. De variatie tussen stallen is enorm. Het systeem werkt mogelijk anders in de praktijk.’ Dit werd eerder bevestigd toen andere systemen van de lijst werden geschrapt vanwege tegenvallende resultaten. Ook bij de boeren bij wie de Volkskrant op bezoek was, werkt het niet zoals verwacht (bron onderin).
In België twijfelt men dan ook. Het adviesorgaan Luchtemissies Veeteelt raadt de Sphere af, vanwege onderhoudsproblemen, hoge kosten en mogelijk dichtslibbende onderdelen. Zij stellen: ‘Er is te veel onzekerheid over langdurige werking.’ Maar in Nederland lijken commerciële belangen een belangrijke rol te spelen. FrieslandCampina en Rabobank steunen de Sphere omdat deze innovatie een grootschalige krimp van de veestapel kan voorkomen. Voor hen is de huidige intensievemelkveehouderij essentieel voor hun verdienmodel. Kritische stemmen stellen dat de overheid hiermee indirect het verdienmodel van grote bedrijven ondersteunt, terwijl boeren nauwelijks ruimte krijgen om andere oplossingen te overwegen.
Bart Bremmer, innovatiesocioloog, plaatst vraagtekens bij de toewijzing van subsidies: ‘De regeling maakt de Sphere bijna gratis voor boeren. Maar zonder bewezen effectiviteit kan dit net zo goed weggegooid geld zijn.’ Het kabinet lijkt vast te houden aan de Sphere als enige optie binnen de huidige subsidieregeling. Alternatieve methoden – zoals minder vee of regeneratieve landbouw – blijven buiten beeld. Het lijkt erop dat de overheid blind vertrouwt op techniek, zelfs wanneer deze wordt ingehaald door de praktijk. (Bron: de Volkskrant, artikel Maarten Albers en Michael Persson).
