Om de Europese doelen voor natuur, waterkwaliteit en klimaat te halen, moet het Nederlandse landschap fundamenteel veranderen. Volgens een grootschalige toekomstverkenning van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is er sprake van een “ongekende transformatie”. Over 25 jaar moet er 20 tot 30 procent meer natuur zijn — ten koste van landbouwgrond.
Het rapport stelt dat de huidige aanpak tekortschiet. Nederland haalt al jaren zijn natuur- en milieudoelen niet, onder meer omdat het politieke debat blijft hangen in het hier en nu. Het landbouwakkoord mislukte, de stikstofaanpak stagneert en structurele keuzes blijven uit.
Daarom komt het PBL met twee realistische maar fundamenteel verschillende toekomstscenario’s: een intensief-technologisch pad en een natuurinclusieve koers.
Scenario 1: Technologisch & strak ingedeeld
- 150.000 ha extra natuur nodig (grootte provincie Utrecht)
- Bufferzones van 2 km breed tussen natuur en landbouw
- Koeien staan permanent binnen; staltechniek reduceert methaan
- Grote, exportgerichte bedrijven domineren
- Koeien in de wei verdwijnen grotendeels uit het straatbeeld
- Productie blijft op peil, maar alleen met forse investeringen in techniek
Scenario 2: Natuurinclusief & verweven
- 100.000 ha nieuwe natuur en 650.000 ha landbouw geëxtensiveerd
- Kleinschaliger, biodivers landschap met hagen, sloten en bloemenranden
- Boeren combineren landbouw met natuurbeheer, recreatie en streekproducten
- Halvering van de veestapel, maar dieren krijgen buitenruimte
- Inkomenszekerheid vereist structurele subsidies
Beide scenario’s voldoen aan de Europese normen, maar vragen om andere keuzes. Waar de technologische route inzet op efficiëntie en schaalvergroting, kiest natuurinclusief voor biodiversiteit, landschap en multifunctionele landbouw.
Om beide scenario’s mogelijk te maken, moet de overheid het tempo van grondverwerving verviervoudigen. Ook zijn extra investeringen in wetgeving, toezicht en uitvoering noodzakelijk. Het PBL pleit voor een staatscommissie, vergelijkbaar met de Deltacommissie, om met experts en burgers de lange lijnen uit te zetten. Boeren hoeven niet onteigend te worden: door de lange termijn kunnen keuzes generatiegewijs worden gemaakt.
Dan rest de vraag: hoe komen we in Nederland tot een goed besluit? Daar zal de nieuw te vormen regering een hoofdrol in spelen.
