Canada beleeft in 2025 opnieuw een uitzonderlijk zwaar bosbrandenseizoen. Halverwege het jaar zijn al miljoenen hectaren natuur verwoest. De verwachting is dat dit seizoen uitgroeit tot het op één na zwaarste van de afgelopen dertig jaar — alleen overtroffen door het rampjaar 2023, toen meer dan 17 miljoen hectare boreaal woud in vlammen opging. De hitte was toen zó extreem dat lak van brandweerwagens smolt en het vuur ondergronds de winter overleefde.
Maar het grootste gevaar stijgt mee met de rook: zwarte koolstof. Deze roetdeeltjes ontstaan bij onvolledige verbranding van biomassa of fossiele brandstoffen. Ze zijn schadelijk voor de volksgezondheid én vormen potentieel een krachtige versneller van klimaatverandering. Zwarte koolstof absorbeert zonnewarmte en vermindert, zodra het neerdaalt op ijs of sneeuw, het reflecterend vermogen van die oppervlakken. Hierdoor wordt het smeltproces versneld.
De rook van 2023 trok niet alleen over steden als New York, maar bereikte ook Groenland. Hoeveel zwarte koolstof daar daadwerkelijk op het poolijs is neergeslagen, wordt nog onderzocht. ‘Hoe heter het vuur, hoe hoger de rookkolom stijgt’, legt Sarah Smith, atmosferisch fysicus aan Columbia University, uit aan Bloomberg. ‘We leren nog steeds hoe hoog zwarte koolstof precies komt en wat dat betekent voor het poolijs.’
De zorg om roet op het poolijs is niet nieuw. IJsboringen tonen sinds de 18e eeuw afzettingen afkomstig van bosbranden in Noord-Amerika. In de 20e eeuw namen deze concentraties toe door de stijgende vraag naar steenkool en stookolie. Maatregelen zoals schonere brandstoffen en filters op kolencentrales leken de trend te keren. Maar de opkomst van megabranden, mede veroorzaakt door klimaatverandering, dreigt deze trend te doorbreken.
‘De mogelijkheid dat bosbranden in het noorden frequenter en heviger worden, verandert het speelveld’, waarschuwt cryosfeeronderzoeker Mark Flanner van de University of Michigan. Zijn team verzamelt via sensoren op Groenland gegevens om te bepalen of het roet uit 2023 daadwerkelijk het oppervlak heeft bereikt — en wat dat betekent voor het smeltgedrag van het ijs.
Wat in elk geval zeker is: zwarte koolstof is onderdeel van een reeks feedbackmechanismen die de opwarming van de Noordpool versnellen. Wat begon als rook aan de horizon, groeit uit tot een sluipend wereldwijd klimaatrisico.
