‘Als de keuze is: geen stroom of kolenstroom, dan kies ik voor kolenstroom.’ Met die uitspraak zette CDA-leider Henri Bontenbal het debat deze week op scherp. In Den Haag wordt opnieuw besproken of kolencentrales langer beschikbaar moeten blijven als noodoptie, nu de sluiting in 2030 nadert. GroenLinks-PvdA noemde het voorstel van Bontenbal ‘een fossiele reflex’ die investeringen in duurzame oplossingen kan vertragen.
Transitiedeskundige Jan Rotmans noemt het teruggrijpen op kolen een tijdelijke uitweg die structurele keuzes kan uitstellen. ‘Als je blijft leunen op oude zekerheid, vertraag je de opbouw van een nieuw systeem,’ zei hij in een interview met het NOS Radio 1 Journaal. Volgens Rotmans ligt de sleutel in flexibiliteit: opslag, vraagsturing en snellere uitbreiding van duurzame opwek.
De discussie draait uiteindelijk om schaarste en prioriteiten. De beeldcolumn van Vrij Nederland laat dat scherp zien door fossiele en duurzame geldstromen te vergelijken: volgens het IMF ging in 2022 wereldwijd circa 7,1 biljoen dollar naar fossiele subsidies, inclusief maatschappelijke kosten zoals luchtvervuiling en klimaatschade. Dat is vele malen hoger dan de geschatte honderden miljarden voor duurzame energie. Het contrast benadrukt hoeveel ruimte er nog is om die verhouding te verschuiven.
Die schaal wordt concreet wanneer energiegebruik wordt afgezet tegen maatschappelijke keuzes. Grote militaire operaties vergen enorme hoeveelheden brandstof; energie waar je honderdduizenden huishoudens een winter mee warm kunt houden. Tegelijkertijd liggen er praktische alternatieven dichterbij: industriële restwarmte kan hele steden verwarmen, efficiëntere datacenters besparen het verbruik van tienduizenden huishoudens.
De discussie over kolen raakt daarmee aan de bredere vraag: hoe wordt energie verdeeld en waarvoor wordt die ingezet? Tegelijkertijd verschuift de praktijk al. Het kabinet maakte deze week bekend miljarden extra te investeren in windenergie op zee, met als doel de capaciteit de komende jaren fors uit te breiden. Daarmee groeit de hoeveelheid stroom die onafhankelijk van fossiele brandstoffen kan worden opgewekt en ontstaat meer ruimte om schommelingen op te vangen.
Daarnaast groeit wat transitiedeskundigen de ‘onderstroom’ noemen: bedrijven, coöperaties en huishoudens die op eigen initiatief duurzame energie ontwikkelen. In dat licht krijgt het kolendebat een taalkundige plot twist: tussen ‘geen stroom’ en ‘kolenstroom’ lijkt de keuze ‘onderstroom’ steeds logischer.
Bronnen:
