Terwijl in Zimbabwe 170 landen vergaderen over de bescherming van wetlands, loopt Anna Nynke Hiemstra van de Vlinderstichting in Friesland gebukt over het drassige gras. Zij speurt naar de waterzuring, de enige plant waarop de grote vuurvlinder zijn eitjes afzet. Die zijn nauwelijks groter dan een zandkorrel. Zodra ze een eitje vindt, markeert ze de plant, zodat beheerders deze bij het maaien kunnen ontzien. ‘Elk eitje is er één’, zegt Hiemstra.
De grote vuurvlinder is een van de zeldzaamste dieren van Nederland – en komt bijna nergens anders ter wereld voor. Zijn voortbestaan is direct verbonden met dat van de Rottige Meente: een kwetsbaar veenmoeras dat op de lijst staat van internationaal beschermde wetlands onder het Ramsar-verdrag. Als de vlinder hier verdwijnt, is het vrijwel zeker gedaan met de soort.
Het Ramsar-verdrag werd in 1971 gesloten en is gericht op het behoud van wetlands vanwege hun wereldwijde ecologische waarde. De Rottige Meente is zo’n gebied: een natuurlijk spons in het landschap die water vasthoudt, CO₂ opslaat en leefgebied biedt aan soorten die nergens anders meer terecht kunnen. Zoals de grote vuurvlinder.
In 2023 ging het bijna mis. Door droogte en verstoorde waterhuishouding vonden vrijwilligers nauwelijks nog eitjes van de vlinder. ‘Het was wel kantje boord’, zegt boswachter Manon van Wesel van Staatsbosbeheer. Dankzij de inzet van natuurliefhebbers overleefde de soort het jaar – en fladderde deze zomer opnieuw door het veen.
Maar de zorgen blijven. De vlinder stelt hoge eisen aan zijn leefgebied: vochtige, schrale graslanden met veel waterzuring. Door verdroging, stikstofneerslag en verlies van veenmos wordt dat leefgebied steeds verder aangetast. Dit speelt niet alleen in Nederland. Wereldwijd verdwijnen jaarlijks miljoenen hectares moeras, veen en mangrove, terwijl wetlands jaarlijks naar schatting 39 miljard dollar aan ecosysteemdiensten leveren.
In Zimbabwe stellen de ondertekenaars van het Ramsar-verdrag deze week daarom het vijfde Strategisch Plan vast, dat richting moet geven aan het wetlandbeleid tot 2035. Ook in Friesland wordt aan beleid gewerkt. Dit najaar presenteren natuurorganisaties een noodplan om het water langer vast te houden in de Rottige Meente. Dat moet het leefgebied verbeteren – niet alleen voor de vuurvlinder, maar ook voor soorten als de roerdomp en de groenknolorchis.
De grote vuurvlinder is daarmee meer dan een zeldzaam insect. Hij is een graadmeter voor de staat van het ecosysteem – en een toetssteen voor de effectiviteit van Ramsar in Nederland. Of deze soort overleeft, laat zien in hoeverre we erin slagen om onze beschermde wetlands ook daadwerkelijk te behouden. Zijn toekomst is een directe afspiegeling van onze bereidheid om verantwoordelijkheid om te zetten in actie.
