In de aanloop naar Black Friday neemt de koopdruk sterk toe. Winkels en webshops stunten de hele maand met aanbiedingen. Volgens consumptiesocioloog Hans Dagevos (Wageningen University & Research) en politicoloog en programmamanager Kees Klomp (Windesheim) raakt deze consumptiecultuur steeds meer in conflict met zorgen over klimaat en milieu. De productie van spullen vraagt veel grondstoffen, veroorzaakt CO₂-uitstoot en versterkt de wegwerpcultuur.
Als tegenreactie wint GreenFriday terrein. Sommige winkels sluiten de deuren, sturen personeel naar buiten om bomen te planten of afval op te ruimen. Andere bedrijven richten zich op reparatie. Dagevos ziet daarin een stap richting een economie waarin kwaliteit, langere levensduur en herstel centraal staan. Volgens hem kan dit helpen de afhankelijkheid van steeds nieuwe spullen te doorbreken.
Maar Klomp vindt Green Friday te symbolisch en te beperkt. Hij benadrukt dat veel consumptie voortkomt uit een fundamenteel misverstand over behoefte en begeerte. Fysiologische basisbehoeften (eten, warmte, veiligheid) worden terecht vervuld met spullen of diensten. Maar het grootste deel van wat mensen kopen (naar zijn schatting 65%) hoort bij begeerte: producten die kortstondig genot geven, maar geen structurele oplossing bieden voor gevoelens van onzekerheid, eenzaamheid of zinloosheid. Klomp betoogt dat we beter kunnen leren leven met de existentiële pijn. Met spullen kunnen we het gat in ons hart niet vullen. Mens zijn, is gewoon soms niet makkelijk. Het idee van maakbaarheid is ons aangereikt, maar niet realistisch.
Beide experts wijzen erop dat permanente reclame deze cyclus versterkt. Klomp ziet daarin een ‘verslavingsmechanisme’: genot moet herhaald worden, waardoor steeds meer spullen nodig lijken. Dagevos pleit daarom voor overheidsmaatregelen die overconsumptie remmen, zoals regulering van stuntprijzen, beperking van reclame voor wegwerpartikelen en hogere belastingen op producten met een grote milieu-impact. Een economie die meer draait om tijd, relaties en kwaliteit van leven zou volgens de experts bijdragen aan zowel welzijn als duurzaamheid. Het ongemak dat veel mensen ervaren rond Black Friday kan een opening vormen voor bewustere keuzes.
Wat kun jij doen? Niet meegaan in de hype. Door te kiezen voor reparatie, spullen langer te gebruiken en winkels te steunen die inzetten op hergebruik of delen. En je af te vragen of je iets werkelijk nodig hebt, of dat je gewoon je begeerte aan het invullen bent. Dat laatste kun je oplossen met een boswandeling of goed gesprek. De impuls is meestal na 10 minuten weg als je jezelf even afleidt. En compassie hebben, voor jezelf of een ander, als je soms toch even in de illusie trapt. Je bent ook maar een mens.
Bron: Nemo Kennislink
