Archeoplastica: het digitale archief van ons aangespoelde verleden

Op de stranden van Salento, in de hak van de Italiaanse laars, begon natuurgids Enzo Suma ooit simpelweg afval op te rapen tijdens zijn wandelingen. Eind 2018 vond hij iets dat zijn kijk voorgoed zou veranderen: een fles Ambre Solaire-zonnebrandcrème met een prijs in lire, dus geproduceerd vóór de euro. Uit nader speurwerk bleek het exemplaar uit de late jaren zestig te stammen. Voor Suma, opgeleid als milieuwetenschapper, werd dit het startpunt van een ambitieus project dat in februari 2021 officieel van de grond kwam: Archeoplastica.

Dit online museum telt inmiddels ruim 500 stukken plastic die op Italiaanse stranden zijn aangespoeld. Elk object vertelt een eigen verhaal over consumptie, design en de onverwoestbaarheid van dit synthetische materiaal. De collectie bevat vondsten uit de beginjaren van plastic, zoals een Moplen-flessendop uit 1958 en een roze Duitse talkpoederfles uit dezelfde tijd. Er zijn ook objecten uit recentere decennia, zoals een Nesquik-pot uit de jaren tachtig en restanten van een voetbal van het WK 1990.

Soms duiken er vondsten op die de verbeelding tarten. Zoals een 45-toerenplaat van Jimmy Fontana’s Il Mondo (1965), gevonden door een zevenjarige jongen. Nadat de plaat voorzichtig was rechtgebogen, bleek hij nog afspeelbaar – al haperde de muziek en zaten er zeepokken op, bewijs van een lange reis door zee. Dit bijzondere object moet nog officieel aan de collectie worden toegevoegd.

Het werk van Archeoplastica vindt vooral plaats in de herfst en winter, wanneer gemeenten minder strandonderhoud plegen en aangespoeld afval blijft liggen. Vrijwilligers speuren systematisch de kust af, op zoek naar objecten die de tijdlijn van plasticproductie zichtbaar maken. Daarmee fungeert de collectie als een levend archief van de ‘plasticsamenleving’.

Suma ziet het museum als meer dan een rariteitenkabinet: het is een educatief platform. Door de objecten online te documenteren en soms in traditionele musea te tonen, wil hij het abstracte probleem van plasticvervuiling tastbaar maken. ‘Het is één ding om te weten dat plastic eeuwen meegaat, en iets anders om het met je eigen ogen te zien’, zegt hij.

Ondertussen blijft de zee nieuw materiaal aanleveren. Met jaarlijks 11 miljoen ton plastic die in de oceanen belandt, neemt de toevoer alleen maar toe. Voor Suma is de boodschap van Archeoplastica helder: de voorwerpen mogen dan ‘vintage’ lijken, ze zijn bewijsstukken van een crisis in slow motion. Of, zoals hij het verwoordt: ‘De oceaan spuugt ons afval terug in ons gezicht’.