De macht van Amerikaanse vermogensbeheerders op de Amsterdamse beurs groeit razendsnel. Door hun focus op lage kosten en passieve beleggingen schuiven zowel particuliere als institutionele beleggers, waaronder pensioenfondsen, miljarden richting Amerikaanse vermogensbeheerders. Waar Nederlandse partijen ooit de toon zetten, beheren de vier grootmachten – BlackRock, Vanguard, State Street en Fidelity – inmiddels bijna een achtste van de totale Amsterdamse beurswaarde, zo blijkt uit recent onderzoek in ESB.
Met hun stemrecht drukken deze partijen een zwaar stempel op de koers van ondernemingen. Terwijl Brussel via de Green Deal en de Clean Industrial Deal inzet op vergroening, stemmen Amerikaanse beheerders – mede onder politieke druk van president Trump – systematisch tegen klimaatresoluties. Uit onderzoek van ShareAction blijkt dat zij in de VS en Canada slechts in 0 tot 13 procent van de gevallen aandeelhoudersvoorstellen voor strengere klimaatdoelen steunen. Hoewel dit onderzoek niet direct over Nederland gaat, ligt het voor de hand dat zij hier een vergelijkbare lijn volgen. Nederlandse beheerders stemmen daarentegen in ruime meerderheid vóór dergelijke resoluties.
Weliswaar kunnen beleggers soms zelf stemmen op aandelen die ze bij externe beheerders onderbrengen, maar in de praktijk hebben de beheerders de controle. BlackRock biedt sinds 2022 zogeheten passthrough voting, waarmee klanten hun stem kunnen uitbrengen. Eind 2024 viel de helft van het vermogen daaronder, maar slechts 10 procent maakte er gebruik van. Bij het overgrote deel van de beleggers stemmen Amerikaanse beheerders dus automatisch namens hen.
BlackRock is inmiddels de grootste aandeelhouder bij veertien Nederlandse beursbedrijven, waaronder zwaargewichten als ASML, ING en Ahold Delhaize. En de gezamenlijke dominantie van Amerikaanse vermogensbeheerders is nog groter: bij meer dan de helft van de AEX-bedrijven bezitten Amerikaanse beheerders gezamenlijk meer dan 10 procent van de aandelen. De invloed reikt overigens verder dan de aandeelhoudersvergadering. In de aanloop naar stemmingen voeren de beheerders gesprekken met besturen en publiceren zij richtlijnen over welke voorstellen kansrijk zijn. Omdat zij vaak de grootste aandeelhouders zijn, luisteren bestuurders vooral naar hen.
Dat wringt. Terwijl Europa miljarden investeert in de energietransitie, ligt de zeggenschap over een groot deel van het kapitaal bij partijen die internationale klimaatcoalities verlaten en duurzaamheid systematisch blokkeren. De oplossing ligt voor de hand: haal de macht die nu bij Wall Street ligt terug naar Europa. Institutionele beleggers kunnen hun posities concentreren om meer gewicht in de schaal te leggen, pensioenfondsen en particuliere beleggers kunnen bewust kiezen voor Europese beheerders met een geloofwaardig stembeleid, en Brussel kan – net als Washington – financiële prikkels inzetten, bijvoorbeeld via heffingen op Amerikaanse fondsen die de groene koers dwarsbomen.
Geld is nooit neutraal. Het bepaalt, via wie het beheert, direct de koers van bedrijven – en daarmee de toekomst van economie, klimaat en samenleving.
