Bescherming van het regenwoud en het vastleggen van inheemse plantenkennis kunnen nog voorkomen dat eeuwenoude wijsheid verdwijnt. Onderzoekers pleiten voor samenwerking met inheemse gemeenschappen bij hashtag#natuurbeheer, en voor het terugdringen van fossiele brandstoffen als aanjager van de opwarming die deze planten bedreigt. Wie het bos gezond houdt, houdt ook de kennis erover levend.
Duizenden jaren lang verzamelden inheemse volkeren in het hashtag#Amazonegebied kennis over planten. Die kennis groeide met het woud mee, laag voor laag, als jaarringen in een boom. Nu dreigt een groot deel ervan te verdwijnen.
Onderzoekers van de universiteiten van Zürich en de Verenigde Staten berekenden dat lokale gemeenschappen over vijftig jaar ongeveer 30 procent van hun nuttige planten kwijt zijn. Verdroging en opwarming liggen aan de basis van dat verlies. De studie verscheen deze maand in het tijdschrift Nature.
Vooral medicinale hashtag#planten blijken kwetsbaar, meer nog dan voedselgewassen. Dat is opvallend, schrijven de onderzoekers, want juist de door mensen gebruikte planten staan al eeuwenlang onder zorgvuldig menselijk beheer. Toch bieden geschiedenis en verzorging geen bescherming tegen een veranderend klimaat.
Het team, geleid door Rodrigo Cámara Leret, doorzocht zevenhonderd botanische bronnen uit de periode 1504 tot 2023. Daarin vonden ze bijna negentigduizend vermeldingen van plantengebruik, verspreid over 5.796 soorten. Dat is twee keer zoveel als eerder werd aangenomen. Slechts 211 soorten worden door veel verschillende groepen gebruikt. De rest van de kennis rust op de schouders van een enkele gemeenschap, en is daarmee extra breekbaar. Wordt ook rekening gehouden met het verdwijnen van inheemse talen, dan loopt het verlies aan plantenkennis op tot een kwart binnen vijftig jaar. Taal en plant blijken onlosmakelijk verbonden. Verdwijnt de een, dan valt ook de ander stil.
Dichter en radiopresentator María Clara Sharupi Jua, van de Shuar in Ecuador, verwoordt die verbondenheid in haar poëzie. Ze schrijft over sieraden gemaakt van boomzaden, doortrokken van geur en magie. Haar werk laat zien hoe diep planten verweven zijn met cultuur, liefde en herinnering.
De onderzoekers benadrukken dat hun database niet compleet is. Slechts 243 van de 400 bekende inheemse groepen komen erin voor, en de helft van alle gegevens is afkomstig van slechts vijf gemeenschappen. Bedreigingen als ontbossing, brand en mijnbouw zijn in de berekening zelfs nog buiten beschouwing gelaten. De werkelijke schade aan het Amazonegebied is dus vermoedelijk groter dan de cijfers nu al aangeven.
