De EU wil wetgeving rond waterbescherming aanpassen om mijnbouw voor kritieke grondstoffen te versnellen. Veel van deze mijnen zijn echter gepland in gebieden die nu al te maken hebben met droogte, terwijl mijnbouw een zeer waterintensieve industrie is.
De kritieke mineralen zijn nodig voor de energietransitie, maar ook voor infrastructuur voor AI en de bouw van defensiesystemen. Omdat de EU minder afhankelijk wil zijn voor de import hiervan zijn 47 mijnbouw-, verwerkings- en recyclingprojecten aangewezen als ‘strategische projecten’, waaronder 33 mijnen.
Volgens een analyse door Watershed Investigations bevindt meer dan de helft van de mijnen zich in gebieden die de afgelopen twintig jaar last hebben gehad van droogte. Bijna de helft bevindt zich zelfs in zones die de afgelopen drie maanden te maken hebben gehad met droogte, en een kwart in regio's die als waterarm worden beschouwd.
De mijnen zijn gepland in gebieden in Spanje, Portugal en Griekenland, drie landen die tot de top 10 van EU-landen met de ergste waterschaarste horen volgens het Europees Milieuagentschap. Zo riep de regio Catalonië in 2024 de noodtoestand uit in verband met de ergste droogte ooit, kreeg Andalusië watergebruiksbeperkingen opgelegd, en had bijna heel Portugal in 2022 last van ‘extreme’ of ‘ernstige’ droogte, volgens het aardobservatieprogramma van de EU.
Tegen de zes mijnen in Spanje is al protest aangetekend door milieuorganisatie Ecologistas en Acción. De organisatie vindt dat de EU niet voldoende rekening heeft gehouden met de risico's voor watervoorraden, biodiversiteit en beschermde gebieden.
De EU wil de Kaderrichtlijn Water (KVW), de belangrijkste EU-wetgeving ter bescherming van rivieren, grondwater en wetlands aanpassen om vergunningsprocedures te versnellen en de toegang tot strategische mineralen te verbeteren. Euromines, de brancheorganisatie voor de Europese mijnbouw- en metaalindustrie, heeft hierop aangedrongen om meer rechtszekerheid voor mijnbouw- en andere industriële projecten te krijgen.
Volgens de EU moeten alle projecten voldoen aan wetgeving en is de herziening bedoeld om te zoeken naar manieren om de toegang tot kritieke grondstoffen te verbeteren, terwijl tegelijkertijd het milieu en de volksgezondheid worden beschermd, met milieu- en watereffectbeoordelingen uitgevoerd door nationale autoriteiten.
‘Plannen zijn roekeloos’
Milieugroepen vrezen dat de voorgestelde wijzigingen de bescherming kunnen verzwakken. Sara Johansson, waterbeleidsmanager bij het Europees Milieubureau, noemt de plannen roekeloos. Volgens haar levert de mijnbouwsector ‘geen enkel bewijs’ dat de KVW knelpunten creëert voor mijnbouwprojecten. Professor Kaveh Madani, directeur van het VN-instituut voor water, milieu en gezondheid, waarschuwt: ‘Het versneld toestaan van mijnbouw in waterarme regio's door het verzwakken van waarborgen is een vorm van Russische roulette. Het lijkt misschien op korte termijn een economische impuls, maar één ernstige mislukking in de watervoorziening kan grote gevolgen hebben.’
